تفاوت وال پست و نبشی کشی چیست؟ مزایای هر روش

وال پست هم مانند میلگرد بستر در واقع یک سازه نگهدارنده (مهاربند) است که نیروی وارد شده به دیوار را به اسکلت اصلی منتقل کرده و از تخریب آن جلوگیری می‌کند. به همین دلیل در مقاوم سازی ساختمان، باید از قیمت میلگرد بستر امروز اطلاع داشته باشید. حال آنکه نبشی کشی، به عنوان یکی از رایج‌ترین روش‌های اجرای این سیستم شناخته می‌شود. درک صحیح این دو مفهوم برای مهندسان، مجریان و کارفرمایان ضروری است تا بهترین تصمیم را برای افزایش ایمنی ساختمان اتخاذ کنند.

وال پست چیست؟

وال پست که با نام وادار نیز شناخته می‌شود، یک المان مقاوم‌سازی است که به صورت عمودی یا افقی در داخل دیوار یا در مجاورت آن اجرا می‌گردد. جنس این المان معمولاً از پروفیل‌های فولادی (مانند ناودانی، قوطی یا نبشی) و یا بتن آرمه است و همین موضوع بر روی قیمت وال پست آماده اثر می‌گذارد. وظیفه اصلی وال پست، مهار کردن دیوارهای غیرسازه‌ای و متصل کردن آن‌ها به اسکلت اصلی ساختمان (ستون‌ها، تیرها و سقف) می‌باشد تا در هنگام وقوع زلزله یا فشار باد، دیوار از صفحه خود خارج نشده و فرو نریزد.

وال پست‌ها بر اساس جهت قرارگیری به دو نوع اصلی تقسیم می‌شوند:

1. وال پست قائم (عمودی): این نوع وال پست به شکل H اجرا شده و در دیوارهای با طول زیاد (بیشتر از ۴ تا ۶ متر) مورد استفاده قرار می‌گیرد تا از کمانش دیوار در طول آن جلوگیری کند.
2. وال پست افقی: این نوع برای کاهش ارتفاع موثر دیوار و در دیوارهایی با ارتفاع زیاد (بیشتر از ۳. ۵ متر) به کار می‌رود و به صورت افقی بین دو ستون یا روی دیوار نصب می‌شود.

نبشی کشی چیست؟

نبشی کشی در ساختمان، فرآیندی است که در آن از پروفیل‌های نبشی (مقطع L شکل) به منظور ایجاد اتصال و افزایش مقاومت در بخش‌های مختلف سازه استفاده می‌شود. این نبشی‌ها معمولاً از جنس فولاد هستند و با استفاده از جوشکاری، پیچ و مهره (رول بولت) یا تسمه به اجزای اصلی ساختمان مانند ستون‌ها، تیرها و سقف متصل می‌گردند.

در واقع، نبشی کشی یک روش اجرایی است. رایج‌ترین کاربرد نبشی کشی در ساختمان‌سازی، اجرای همان وال پست فلزی است. به این معنا که برای ساخت یک وال پست، از نبشی‌ها استفاده کرده و آنها را به صورت عمودی و افقی در دل دیوار جاسازی می‌کنند. به همین دلیل، در بسیاری از پروژه‌های ساختمانی، واژه نبشی کشی به عنوان مترادفی برای وال پست به کار می‌رود، هرچند از نظر فنی، وال پست مفهوم گسترده‌تری دارد و نبشی کشی یکی از شیوه‌های تحقق آن است.

تفاوت‌های کلیدی وال پست و نبشی کشی

برای درک بهتر تفاوت این دو، باید آن‌ها را از جنبه‌های مختلف بررسی کرد. یک اشتباه رایج این است که این دو را در یک سطح از مفاهیم در نظر می‌گیریم، در حالی که رابطه‌ای کلی‌تر و جزئی‌تر بین آنها برقرار است.

تفاوت مفهومی (کل و جزء)

وال پست یک سیستم یا عضوی است که وظیفه مهار دیوار را بر عهده دارد. اما نبشی کشی یک فعل یا روش اجرا است. در واقع، نبشی کشی یعنی استفاده از پروفیل نبشی برای ساختن آن سیستم. به عبارت دیگر، هر نبشی کشی می‌تواند بخشی از یک وال پست باشد، اما وال پست ممکن است با مصالح دیگری غیر از نبشی (مانند ناودانی یا قوطی) نیز ساخته شود.

تفاوت در مصالح مصرفی

وال پست یک مفهوم کلی است و می‌تواند از مصالح مختلفی مانند بتن آرمه، ناودانی، قوطی و یا نبشی ساخته شود. اما نبشی کشی به طور مشخص به استفاده از پروفیل نبشی (به ویژه نبشی ۵ یا ۶) اشاره دارد.

تفاوت در کاربرد

نبشی‌ها کاربردهای متنوعی در ساختمان دارند، از جمله اتصال تیرها به ستون‌ها در اسکلت فلزی، ساخت خرپا، چهارچوب‌سازی و یا ساخت وال پست. وال پست اما کاربردی مشخص و تقریباً اختصاصی دارد و آن هم مقاوم‌سازی دیوارهای غیرسازه‌ای در برابر نیروهای جانبی است. بنابراین، اگر از نبشی برای ساخت یک شاسی درب یا اتصال دو قطعه سازه‌ای استفاده شود، این عمل نبشی کشی است اما وال پست محسوب نمی‌شود.

جدول زیر تفاوت‌های این دو را به طور خلاصه نشان می‌دهد:

مزایای روش وال پست

استفاده از سیستم وال پست، صرف‌نظر از نوع مصالح به کار رفته در آن (اعم از نبشی یا ناودانی)، مزایای زیر را برای ساختمان به ارمغان می‌آورد:

1. افزایش چشمگیر ایمنی در برابر زلزله: مهم‌ترین مزیت وال پست، جلوگیری از فروپاشی دیوارها در هنگام زلزله است. با اتصال دیوار به اسکلت، نیروی لرزه‌ای وارد شده به دیوار کنترل شده و به زمین منتقل می‌شود و از ریزش آوار و خسارات جانی و مالی جلوگیری می‌کند.
2. یکپارچگی عملکرد دیوار و اسکلت: وال پست باعث می‌شود دیوار و اسکلت ساختمان رفتاری هماهنگ داشته باشند. این یکپارچگی از ترک خوردن دیوارها در اثر نشست یا تغییر شکل‌های جزئی اسکلت نیز جلوگیری می‌کند.
3. مهار نیروهای خارجی: علاوه بر زلزله، وال پست‌ها دیوار را در برابر فشار بادهای شدید و سایر نیروهای جانبی نیز مقاوم می‌کنند.
4. قابلیت اجرا در انواع سازه‌ها: وال پست را می‌توان هم در سازه‌های بتنی و هم در سازه‌های فلزی اجرا کرد. همچنین برای انواع دیوارها از جمله بلوک سیمانی، آجری و پانل‌ها قابل استفاده است.

مزایای روش نبشی کشی

وقتی صحبت از اجرای وال پست با روش نبشی کشی (یعنی استفاده از نبشی) می‌شود، این روش نسبت به استفاده از سایر پروفیل‌ها (مثل ناودانی یا قوطی) یا وال پست بتنی، مزایای زیر را دارد:

1. انتقال بهتر بار جانبی: بر اساس برخی ضوابط و تجربیات اجرایی، نبشی‌ها به دلیل شکل ظاهری و سطح مقطع خود، در انتقال بارهای جانبی و مهار دیوارهای غیرسازه‌ای عملکرد بسیار خوبی دارند و می‌توانند دیوار را به خوبی درگیر کنند.
2. نصب آسان و سریع (به ویژه در اسکلت فلزی): در سازه‌های فولادی، به دلیل وجود صفحات و ستون‌های فلزی، اتصال نبشی‌ها بسیار راحت‌تر و سریع‌تر از ساخت وال پست بتنی انجام می‌شود. این کار عمدتاً با جوشکاری انجام می‌گیرد که سرعت اجرا را بالا می‌برد.
3. عدم نیاز به قالب‌بندی: برخلاف وال پست بتنی، اجرای وال پست با نبشی نیازی به قالب‌بندی، بتن‌ریزی و عملیات مرطوب ندارد و سازه‌ای کاملاً خشک و آماده است.
4. دقت و ظرافت بیشتر: نبشی‌ها پروفیل‌های نسبتاً سبک و ظریفی هستند. استفاده از آنها باعث می‌شود تا وال پست فضای کمتری را اشغال کرده و به راحتی در داخل دیوار (مثلاً در لابه‌لای بلوک‌ها) پنهان شود، بدون آنکه ضخامت نهایی دیوار را به شکل محسوسی افزایش دهد.

نتیجه‌گیری

وال پست و نبشی کشی دو مفهوم مرتبط اما متفاوت هستند. وال پست یک سیستم کاربردی برای حفظ پایداری دیوارها در برابر نیروهای جانبی است؛ در حالی که نبشی کشی یک روش اجرایی برای ساخت این سیستم با استفاده از پروفیل‌های نبشی می‌باشد. انتخاب بین روش‌های مختلف اجرای وال پست (نبشی، ناودانی، قوطی یا بتنی) به شرایط پروژه، نوع سازه، نظر مهندس محاسباتی و مسائل اقتصادی بستگی دارد.